منطقه کاشان قبل از اسلام

ثریا بیرشک

با توجه به متون تاریخی و کاوشهای باستان شناسی سیلک در حد فاصله زمانی بعد از تمدن سیلک تا دوران ساسانیان و در صدر اسلام حدود پانزده قرن تاریخ راجع به سکنه ای که در سیلک مستقر بوده اند و جمعیت ساکن در آبادیهای مناطق سردسیر و گرمسیر کاشان که به صورت غیر متمرکز نیز می زیسته اند ساکت مانده است.

آنچه مسلم است لفظ «کاسان» یا «کاشان» که قبل از اسلام مصطلح بوده و در دوران اسلامی معرب گردیده است و به «قاسان» یا «قاشان معروف شده است. پیش از اسلام توسط «ابوموسى الاشعری» که یکی از سرداران دوران حکومت خلفای راشدین «عمر» بوده است منطقه ای حد فاصل اصفهان و قم به این نام نامیده میشده است و همچنین قراء دیگری مانند نیاستر نیاسر) آنوش آباد، نوشاباد فعلی)، فین آران و راز آباد ورزآباد فعلی ، مشکان راوند ،آبروز درام اردهار مشهد اردهال فعلی) و ابیانه و بسیار قریه دیگر که همگی مشابه آنچه بیان شد نامهای ایرانی قبل از اسلام دارند و این اسامی در تاریخ قم، تاریخ ابن اعثم کوفی مسالک و الممالک ابن خردادبه و کتاب الاعلاق النفسیه از جمله آثار مدون و کتب معتبر تاریخی میباشند که در قرون سوم چهارم هجری نوشته شده اند و به این مطلب اشاره می نمایند.

از جمله آثاری که از دوران ساسانیان در منطقه میباشد بجز آتشکده هایی که بیان شد بنای «چهار طاقی سامانی در دشت کاشان میباشد.

در دوران قبل از اسلام اقلیت یهودی در شهر کاشان و منطقه سکنی داشته اند و برحسب شرایط زمان و حکومتها جمعیت یهودی شهر کم و زیاد شده است. (تاریخ یهود)

بنابر مندرجات کتاب میراث ایران قبل از ظهور اسلام منطقه زرتشتی نشین نیز بوده است و زبان مردم دارای ریشه اوستانی میباشد و در زبان و لهجه مردم شهر و حومه و آبادیهای مختلف، تنوع اسامی، تفاوت هایی که بنابر موقعیت شهر در شبکه ارتباطی کشور و لطمات وارده با اقوام ترک و تازی مخلوط شده است در شبکه ارتباطی کشور و لطمات وارده با اقوام ترک و تازی مخلوط شده است.

قدیمی ترین ماخذی که راجع به چشمه سلیمانیه فین شهر کاشان سخن گفته است تاریخ قم میباشد.

حسن بن محمد بن حسن قمی 378 ه. ق و اشاره به میزان آبدهی بسیار زیاد چشمه می نماید بطوریکه از دیه فین کاریزهای متعددی جاری میگردد و با توجه به موقعیت جغرافیایی فین بخش عمده ای از آب چشمه سار آب شهر کاشان را تامین مینموده است. روستای فین از برکت آب چشمه فین همواره از آبادانی و سرسبزی برخوردار بوده است و در توسعه یافتگی منطقه سهم عمده ای داشته است و جمعیت منطقه در طرف جلگه کاشان آمده و در آن مستقر شده اند و وجود قلاع و حصارهای متعدد که هنوز تعداد قابل توجهی از آنان در دشت کاشان وجود دارد و مورد استفاده اهالی بومی نیز میباشد در دوران گذشته مجتمعات زیستی متعددی را تشکیل داده و از ایمنی بیشتری برخوردار بوده است و آبی مشروب و زراعی توسط قنوات و چشمه ها و دو رودخانه از دامنه کوههای شمال غربی و غرب برای اهالی به داخل قلعه ها جریان می یافته است. این ناحیه به دلیل دارا بودن تعداد زیادی آبادی و بنابر مسائل امنیتی زمان همگی به صورت قلعه محصور بوده اند و با احتمال بسیار زیاد به چهل حصاران معروف شده اند. کتاب مرآت القاسان قلعه های این منطقه را تا تعداد صد قلعه روایت مینماید.

در تاریخ اجتماعی کاشان آمده است که در سال 21 هجری در جنگ نهاوند حدود 20000 سرباز از نواحی قم و کاشان جمع آوری گردیده و این تعداد افراد در جنگ شرکت داشته اند. پس می توان نتیجه گرفت که کاشان در اواخر دوره ساسانیان و سالهای اولیه قرن اول هجری به عنوان یک ناحیه که دارای آبادیها و قلاع متعددی بوده، مطرح گردیده است.