تاریخ اجتماعی کاشان

در تاریخ اجتماعی کاشان آمده است که در سال 21 هجری در جنگ نهاوند حدود 20000 سرباز از نواحی قم و کاشان جمع آوری گردیده و این تعداد افراد در جنگ شرکت داشته اند. پس می توان نتیجه گرفت که کاشان در اواخر دوره ساسانیان و سالهای اولیه قرن اول هجری به عنوان یک ناحیه که دارای آبادیها و قلاع متعددی بوده، مطرح گردیده است.

کاشان از صدر اسلام تا شروع حکومت سلاجقه

اوضاع اجتماعی و محدوده فیزیکی و تقریبی هسته اولیه شهر کاشان

مقدسی در احسن القاسیم فی معرفه الاقالیم که در قرن چهارم نگاشته است می گوید کاشان دارای 77 پارچه آبادی بوده است و مجموعه آبادیها اعم از رستاق و طسوج میباشد و از حدود دو میلیون درهم 150 هزار در هم مالیات سهم «رستان کاشان بوده است. به مطلب فوق از این لحاظ اشاره گردید که با توجه به اینکه بعد از ظهور اسلامی شهر مدتی در حاکمیت اصفهان بوده و سپس مدتی تحت حاکمیت قم در آمده است ولی بنابر تعدد آبادیها و نقاط جمعیتی خصوصیات خود مستقل گردیده است و پس از گذراندن تحولات سالهای بحرانی اولیه هجری به سرعت از رشد و توسعه برخوردار گردیده است. «تاریخ قم» در ذکر مسجد جامع و منیر در قم چنین می نویسد:

ال بعد از آن چون حمزه بن الیسع الاشعری قم را کوره گردانید و از اصفهان جدا کرد و منیر درین مسجد بنهاد و ستنه تسع و ثمانین هجریه» و بنا بر شرح دیگری میگوید منبر را مجدداً از قم برداشتند تا سال 198 هجری که امیر دیگری از هارون الرشید درخواست که قم را کوره و شهری گرداند و به انفراد منبر نهاد و نماز عیدین به استقلال بگذارد

نظر به اینکه داشتن منبر نشانه قدریت و بخشودگی خراج شهرهای اسلامی بوده است و برگزاری نماز به جماعت و اجازه داشتن جامع در شهرها اجرای حدود و مجازاتهای شرعی را شامل می گردیده و بدین ترتیب شهر زیر نظر حکومت مرکزی بغداد قرار میگرفته و از پرداخت جزیه معاف می گردیده است.

شهر کاشان در دوران خلافت عباسیان خصوصاً از آغاز حکومت آل بویه مانند بسیاری از شهرهای فلات همراه با توسعه راهها و بازرگانی کشور از رشد چشمگیری برخوردار گردیده و در مقام «شهر » قرار گرفته و جاذبه های شهری را نسبت به آبادیهای اطراف خود بیشتر داشته است.