استخوان بندی اصلی شهر کاشان در قرن چهارم

ثریا بیرشک

همانطور که اشاره شد تا پایان قرن چهارم استخوان بندی اصلی شهر کاشان مانند اغلب شهرهای کشور شکل گرفت و محور بازار شهر از غرب همچنان به طرف شرق شهر تداوم می یافت و به جهت اینکه کاروانهای معتبر تجاری از جاده ابریشم و دیگر راههای اقتصادی عمده منطقه از طریق حاشیه کویر و خراسان عبور میکردند دروازه سوق و بخش شرقی شهر از درجه اعتبار اقتصادی - بازرگانی بسیار حائز اهمیت بود و محل تقاطع دو محور شمالی - جنوبی و شرقی غربی در چهار سوق میانچال اعتبار یک «گره» اصلی شهری را از زمان رویش هسته اولیه شهر همچنان حفظ نموده و با شکل گیری شهر کاشان از اهمیت زیادی برخوردار بوده است و از این دوره به بعد هم تمرکز این گره با بوجود آمدن راسته های کوتاه و متعددی به یک مجتمع تجاری یا بازار مجتمع مبدل گردیده است و با توجه به کشش محور جنوبی - درب زنجیر و بازار درب زنجیر و بارانداز پای قیان در توسعهای بعد ثقل آن به طرف پائین کشیده شده است و تیمچه امین الدوله - تیمچه بخشی - تیمچه حاج سید آقا و راسته های اطراف آن تأثیر و تبلور فیزیکی این گره شهری در دوران قاجاریه میباشد.

محله کلیمیان یکی از محلات مهم شهر بوده که در این دوره در بیرون دروازه میانچال بوده ولی به دلیل مسائل اقتصادی که در رابطه به خصوصیات اجتماعی این اقلیت در شهر و منطقه کاشان بوده است. موقعیت مکانی این محله در ضلع جنوبی بازار و متصل به بازار بوده که در رویش شهر در دوران بعد این محله داخل شهر قرار گرفته است ولی قبرستان مربوط این اقلیت همچنان با فاصله زیادی از شهر داشته است.

روایات متعددی از کتب قرون چهارم و پنجم هجری در دست میباشد که از کاشان به عنوان یک شهر کوچک و آباد نام می برد.

المقدسی مینویسد: «کاشان شهری نامور و کهن ساز در مرز کویرات پیرامون آن کشتزارها (ی) آباد و کاریزهای فراوان دازد در ساختن قمقمه ماهرند.»

«ابن حوقل» مینویسد: «سرزمین جبال شهرهای مشهور است که بزرگترین آنها همدان دینور اصفهان و قم است و شهرهای کوچک نیز دارد مانند قاسان نهاوند پور کرج و برج (کرج) همان کرهرود نزدیک اراک میباشد و در حدود العالم مینویسد: « کاشان شهری است بسیار نعمت و در آنجا دبیران و ادیبان بسیار خیزند و اندوی کردم ب بسیار خیزد