سلطان محمد قطب شاه

دکتر ابو القاسم رادفر

نخست از تاریخ سلطان محمد قطب شاه آغاز میکنیم. این تاریخ به نام تاریخ قطب شاهی سلسلة قطب هم شهرت پیدا کرده و مؤلف آن ناشناس است. در این کتاب تاریخ پادشاهان شاهیان از ابتدا تا پنج سال اول دوران سلطنت سلطان محمد قطب شاه 1025) هـ ق/ 1616 م( عناوینی مورد بررسی قرار گرفته است. کتاب شامل چهار بخش میباشد و هر قسمت دارای اجداد و نیاکان پادشاهان قطب شاهی چون مقدمه، متن و خاتمه میباشد. در مقدمه کتاب از سخن به میان آمده که خود به چهار بخش تقسیم می گردد. بخش اول مقدمه درباره دوران زندگانی و خط مشی سلطان قلی قطب شاه 950849) هـ ق(، بخش دوم آن شامل زندگانی و سیاستهای جمشید قلی قطب شاه )؟ - 957 هـ ق(، بخش سوم مقدمه درباره حیات و خط مشی ابراهیم قطب شاه 936-988) هـ ق( و بالاخره آخرین قسمت مقدمه به زندگی و خطوط سیاسی و فکری سلطان محمد قلى قطب شاه 972-1020) هـ ق( اختصاص یافته است.

همچنین وقایع مربوط به پنج سال اول دوران سلطنت سلطان محمد قطب شاه در قسمت پایانی کتاب تشریح گردیده است

این کتاب به عنوان اولین منبع تاریخ ظهور سلسلة قطب شاهی می تواند برای ما سودمند است که واقع گردد. سبک نگارش کتاب همان طور که اشاره شد از جمله سبک های نادری طی آن نویسنده می کوشد تاریخ را به صورتی مختصر و مفید و در عین حال صریح و به دور را بر اساس از هر گونه تصنع بیان کند. نویسنده در این کتاب به شیوه ای استادانه مطالب خود تاریخ سیاسی آن زمان متمرکز کرده و وقایع را با ذکر جزئیاتش به صورت نمودارهایی تشریح و بازگو کرده است. 

علاوه بر آن، وی توجه خاصی به معرفی خصوصیات ظاهری حکام قطب شاهی داشته و تصاویر آنان را با رنگ هایی روشن و واضح ترسیم نموده است

اگر چه تاریخ دقیقی از زمان تألیف کتاب در دست نیست ولی می توان حدس زد که کتاب به رشته شده باشد. کتاب با خط عالی نستعلیق مذکور احتمالاً در سده یازدهم هـ ق نوشته علاوه بر آن مؤلف غزلیاتی از سلطان نگارش درآمده و حواشی آن به تذهیب آراسته است. و در خاتمه کتاب نیز قصیده ای در محمد قطب شاه که تخلص ظل الله داشته نیز آورده توصیف شهر حیدرآباد آمده است