گلزار آصفیه یا تاریخ قطب شاهیه

دکتر ابو القاسم رادفر

کتاب دیگر گلزار آصفیه یا تاریخ قطب شاهیه تألیف خان زمان دهلوی است. اگرچه بیش تر مطالب کتاب در ارتباط با سلاطین آصفیه، نخبگان، نوابان، صوفیان و نیز مراسم رایج عصر تألیف کتاب می باشد با این حال اطلاعات مهمی درباره پادشاهان قطب شاهی به دست می دهد. کتاب مذکور در سال 1890م توسط مکتبه محمدیه حیدرآباد انتشار یافته است. در این کتاب اطلاعات خوبی درباره مراسم مذهبی همچون محرم و عاشورخانه ها آمده است. 22 چندین تاریخ دیگر به نام تاریخ قطب شاهی وجود دارد که فهرست وار بدانها اشاره می شود. یکی کتابی است که به شماره 374 فن تاریخ در کتابخانه آصفیه حیدرآباد موجود است. مؤلف آن مشخص نیست. کتاب شامل یک مقدمه و چهار مقاله است.

مقاله اول تاریخ سلطان قلی قطب الملک

دوم تاریخ جمشید قطب شاه و پسرش سبحان قلی مقاله دو

مقاله سوم تاریخ ابوالمنصور ابراهیم قطب شاه

مقاله چهارم تاریخ ابوالمظفر سلطان محمد قلی قطب شاه

خاتمه تاریخ سلطان محمد قطب شاه )متوفی 1035 هـق( که در زمان تألیف کتاب حکمران بود از سنه جلوس 17 ذیقعده سنه 1020 تا 1025 هدق در آخر کتاب بعضی کلام منظوم محمد قطب شاه هم به طور نمونه آمده است. آخر کتاب چند ورق افتادگی دارد.

تاریخ قطب شاهی دیگر که نویسنده آن گمنام است و در دوران سلطنت محمد قلی قطب شاه تألیف گردیده اوضاع سلطنت سلاطین اولیه قطب شاهیان را در 110 ورق 21 سطری به نظم در آورده است. در این اثر وقایع خاصی چون واقعه قتل قطب الملک با جزئیات آن تشریح گردیده است. این نسخه ناقص الآخر در باب موضوعات مختلف به ویژه در خصوص رفتن جمشید بر سرگور پدرش جهت نمایش و آمرزش گناهان خود دارای چنان اطلاعات مفیدی است که در کمتر کتابی یافت می شود. نسخه مذکور به شیوه ای زیبا با خط نستعلیق تحریر شده و علی رغم ناقص بودنش اثر با ارزشی به شمار می آید. سه اثر دیگر تحت عنوان تاریخ قطب شاهی و یک اثر دیگر زیر عنوان خلاصه تاریخ قطب شاهی در مآخذ آمده یکی تاریخ قطب شاهیان یا احوال سلاطین قطب شاهیه از مؤلفی ناشناخته است که مجملی از احوال سلاطین قطب شاهیه را شامل می شود. کتاب دیگر هم که نویسنده آن گمنام است در برگیرنده وصف ساختمانهای حیدرآباد دکن و گولکنده است و بالاخره تاریخ قطب شاهی یا تاریخ مختصر قطب شاهی از مؤلفی ناشناخته در تاریخ وصف ساختمانهای دکن و گولکنده به روزگار قطب شاهیان است. خلاصه تاریخ قطب شاهی از مؤلفی ناشناس در 16 برگ 12 سطری است که بیانگر احوال تاریخی سلاطین قطب شاهی در گولکنده می باشد. نسخه منحصر به فرد آن به شماره 231 فن تاریخ در کتابخانه سالار جنگ حیدرآباد موجود است.

مأخذ تاریخی دیگر این دوره روایح گلشن قطب شاهی از یک مؤلف ناشناس شیعی می باشد. نام کتاب همان تاریخ نگارش کتاب نیز می باشد. موضوع آن رویدادهای روزگار عبدالله قطب شاه حکمران گولکنده دکن است که در هفت رایحه در 1052 هـ / 1642م نوشته شده است.

اثر دیگر تحفه مختاریه از تفضل حسین است. تاریخی است درباره سلاطین قطب شاهی که در گولکنده بنا به تقاضای مختار الملک سر سالار جنگ )متوفی 1300 هـ ق/ 1883 م( در 29 برگ 11 سطری به خط نستعلیق معمولی نوشته شده است. دو نسخه از آن به شماره های 139 و 140 در فن تاریخ در کتابخانه سالار جنگ حیدرآباد موجود است

البته کتاب های دیگری چون چارگلشن چتر گلشن( یا اخبار النوادر تألیف رای چتر من سکسینه کایسته و خزانه رسول خانی تصنیف فیض حق چشتی و حدیقة العالم تألیف میر عالم بهادر چاپ حیدرآباد، 1309 هق در دو جلد( و منابع دیگر وجود دارد که بخش هایی از آنها در ارتباط با تاریخ دوران قطب شاهی است

البته سخن درباره منابع تاریخ نویسی فارسی در جنوب هند به ویژه دوره قطب شاهی بسیار است که اگر خدا خواهد در مقالتی دیگر بدان پرداخته خواهد شد. فعلاً به همین مقدار بسنده می شود

پی نوشتها

1- على بن عزیز الله طباطبا، برهان المآثر، دهلی، جامعه دهلی، 1355 هـق، ص ؛11 محمد قاسم فرشته،

تاریخ فرشته، ج 1، کانپور، نولکشور، 1301 هـق، صص 143و 277.

 طامس2- ویلم بیل، مفتاح التواریخ، نولکشور 1285 ق. ص 128.

تاریخ فرشته، ج 1،ص 281.

- رضیه اکبر حسن، نظم و نثر فارسی در زمان قطب شاهی، حیدرآباد دکن، سیما پابلیشرز ایند بک

،1982 صص 11-9 و 47

ه همان کتاب، ص 3.

6- Muhammad Ashraf. A Catalogue of Persian manuscripts. Salar Jung Museum and

Library. 1965. Vol. 1. PP. 412-414.

7- Sadiq Naqvi. Musl