رمان آلکساندر دوما اگرچه در توالى تاریخى‌اش نگاشته نشده، تقریبا زمینه‌یى را آماده مى‌گرداند که از کشتار بارتولمى تا انقلاب فرانسه را در سه مرحله حدودآ به طور متوالى که در سه قرن به وقوع پیوسته، توصیف مى‌کند. در قرن شانزدهم: چارلز نهم و هنرى سوم، مدیسى، چیکو و اتحادیه؛ در قرن هفدهم: لویى سیزدهم، لویى چهاردهم و ماجراهاى سه تفنگدار، در قرن هجدهم: لویى پانزدهم، لویى شانزدهم، کاگلیسترو، مارى آنتوانت و داستان گیوتین.

از این میان ژوزف بالسامو یا خاطرات یک پزشک آخرین مرحله رمانتیک فرانسه را تشکیل مى‌دهد که به حد کفایت بیانگر چگونگى ظهور اتریشى‌هاست. بالسامو چهره انقلاب فرانسه است. انقلابى که به رغم آرمان‌هاى والایش، شخصیتى را مى‌پرورد که شیفته زن ایتالیایى شیطان صفتى مى‌شود که او را مسحور خود مى‌گرداند و در عین حال که شیفته اوست، از او بیم دارد و متنفر است. زنى که نفوذى شیطانى بر بالسامو دارد و مى‌تواند او را در مسیر هدف‌ها و آرزوهاى خود به حرکت درآورد. زنى که آینده مى‌بیند و بالسامو را از خطر دشمنان رشک‌ورزش آگاه مى‌گرداند. دوما به کمک یک انسان شرور نشان مى‌دهد شرارت بیش‌تر از شرافت مى‌تواند آسیب وارد کند.

در هر حال در جاى جاى این رمان ما با انسان‌هاى شریف، بخشنده و معلمان آیین جدید مواجهیم. اینان نسل جدیدى از فلاسفه (دایرة‌المعارفى‌ها) هستند؛ افرادى مانند روسو که انسان‌ها را به زندگى‌یى آرام و بى‌دغدغه و فارغ از تکبر و غرور دعوت مى‌کنند. از طریق روسو است که چهره اصلى این قصه، یعنى سباستین گیلبرت مسیر خود را مى‌یابد و سرانجام به دربار راه مى‌یابد اگرچه شاه و ملکه را به میانه‌روى و اصلاح فرا مى‌خواند اما بى‌ثمر.

کتاب در قطع وزیری در 3696 صفحه در 10 مجلد عرضه شده است.